دلایل و پیامدهای اقدام برجامی ایران | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

شما اینجا هستید

دلایل و پیامدهای اقدام برجامی ایران

 

ایران با اقدام اخیر این سیگنال را به بروکسل فرستاد که اروپا باید حرف‌های یک سال اخیر تهران را جدی بگیرد و گمان نکند که آن سخنان یک بلوف یا تهدید غیرواقعی بوده است.

یک سال پس از خروج یک­جانبۀ آمریکا از برجام و اعمال تحریم‌هایی علیه ایران و همچنین تعلل اروپا در تأمین منافع جمهوری اسلامی ایران باوجود وعده ‌و وعیدهای بسیار، سرانجام روز چهارشنبه (18 اردیبهشت 1398) شورای عالی امنیت ملی تصمیم مهمی که در واکنش به این تحولات اتخاذ کرده بود را اعلام و تأکید کرد که ایران برخی اقدامات خود در توافق برجام را متوقف می‌کند. در این نامه که به صورت جداگانه برای پنج کشور عضو برجام ارسال شده، به کشورهای باقیمانده در برجام ۶۰ روز برای اجرای تعهدات خود به‌ویژه در حوزه‌های بانکی و نفتی فرصت داده و تأکید شده است که در غیر این صورت، ایران مرحله به مرحله تعهدات دیگری را متوقف خواهد کرد.

این اقدام ایران، اولین قدم در واکنش به کارشکنی‌های یک سال اخیر آمریکا محسوب می‌شود. پس از خروج دونالد ترامپ از توافق برجام، ایران بارها اعلام کرده بود که اقدامات متقابل را در زمان مقتضی انجام خواهد داد اما چون تهران امیدوار به نتیجه دادن اینستکس و دیگر اقدامات اروپا بود، تاحدودی دست نگه داشت.

این در حالی است که امروز با توجه به اینکه اینستکس راه به جایی نبرده و به نظر می‌رسد اروپا نیز نمی‌خواهد اقدامی جدی در این خصوص انجام دهد، ایران اولین قدم را در این زمینه برداشت. باوجودیکه این اقدام ایران بیشتر خطاب به اقدامات واشنگتن  ارزیابی می‌شود اما می‌توان آن را اقدامی در واکنش به کندی و بی‌تفاوتی اروپایی‌ها نیز قلمداد کرد. ایران با اقدام اخیر این سیگنال را به بروکسل فرستاد که اروپا باید حرف‌های یک سال اخیر تهران را جدی بگیرد و گمان نکند که آن سخنان یک بلوف یا تهدید غیرواقعی بوده است.

هرچند که مقامات ایرانی اعلام کردند که اقدامات اخیر مبنی بر کاهش تعهدات برجامی، نقض توافق هسته‌ای محسوب نمی‌شود بلکه مواردی را شامل می‌شود که ایران به صورت داوطلبانه در برجام پذیرفته بود و با هدف نشان دادن حسن نیت آنها را انجام داد.

اگر اروپایی‌ها عقلانیت کافی را به کار گیرند، طی این 60 روز اقداماتی انجام خواهند داد. حداقل و آسان‌ترین کاری که در مقطع فعلی اروپا می‌تواند انجام دهد این است که سهمیه‌ای از نفت ایران را خریداری کرده و پول آن را یا از طریق اینستکس، یا سرمایه‌گذاری در شرکت‌های کوچک و یا انتقال کالا به ایران پرداخت کند. اگر اروپا هیچ اقدامی انجام ندهد و همچنان بخواهد تعلل کند ایران وارد فاز دوم خواهد شد. ورود به فاز دوم نیز به معنای خروج ایران از برجام نیست بلکه ممکن است که ایران در فاز دوم تاحدودی در بازرسی‌ها با طمأنینه و فاصله بیشتری اقدام کند. بنابراین ایران گام به گام و فاز به فاز پیش خواهد رفت و فاز اول فعلاً هشدار به اروپا را در دل خود دارد. باوجودیکه مشکلات فعلی ایران ناشی از اقدامات تحریمی آمریکا است اما اروپا نیز به تعهدات خود عمل نکرده و پس از این برای حفظ برجام جدیت نشان دهد.

همچنین شاهد بودیم که اخیراً فرانسوی‌ها تهدید کردند که اگر ایران اقدامی در جهت نقض برجام انجام دهد، تهران را تحریم خواهند کرد. اکنون این سؤال پیش می‌آید که فرانسه چه چیزی را تحریم خواهد کرد؟! سرمایه‌گذاری شرکت توتال در ایران را تحریم می‌کنند یا حضور پژو و رنو در ایران را؟! فرانسه پس از خروج آمریکا از برجام جزء اولین کشورهایی بود که ایران را ترک کرد و شرکت‌هایش را از ایران خارج کرد.

در نتیجه اکنون کشوری چون فرانسه در حال بلوف زدن است و حتی می‌توان گفت که پایش را بیشتر از گلیمشان دراز کرده‌؛ آن‌هم در شرایطی که برجام یک توافق بین‌المللی محسوب می‌شود و ایران نیز تاکنون به تمام تعهدات برجامی خود پایبند بوده است.

در نهایت گمانه‌زنی‌هایی مطرح می‌شود مبنی براینکه اروپا بین ایران و آمریکا وساطت کند تا مذاکره‌ای صورت بگیرد. در این خصوص باید توجه داشت که پیشتر اروپا در این زمینه با ایران صحبت‌هایی داشته اما ایران آمادگی مذاکره نداشته است. زیرا تهران معتقد است قبل از هر چیز آمریکا باید به مرحله قبل از خروج از برجام برگردد وآن را محترم شمارد.

منبع تحلیل: شورای راهبردی روابط خارجی

دلایل و پیامدهای اقدام برجامی ایران

49