فعالیت‌های هسته‌ای ایران و چهاردهمین تأییدیه بین‌المللی | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

شما اینجا هستید

فعالیت‌های هسته‌ای ایران و چهاردهمین تأییدیه بین‌المللی

 

اجرای برجام ارتباط مستقیمی با گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دارد که هر سه ماه از فعالیت‌های هسته‌ای ایران انتشار می‌یابد. انتشار چهاردهمین گزارش مثبت این نهاد راستی‌آزما، در بردارندۀ دو گزارۀ استمرار و مشروعیت در این فعالیت‌هاست.

یکی از واقعیت‌ها و در عین حال مسائل تأثیرگذار بر تداوم اجرای توافق هسته‌ای، گزارش‌هایی است که «یوکیا آمانو» مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هر سه ماه یک بار از فعالیت‌های هسته‌ای ایران و همکاری‌های تهران با آژانس منتشر می‌کند؛ گزارش‌هایی که در اختیار شورای حکام آژانس و همچنین شورای امنیت سازمان ملل قرار می‌گیرد.

روز جمعه (3 اسفند 1397) نیز چهاردهمین گزارش آژانس در زمینۀ راستی‌آزمایی اجرای برجام و پایبندی جمهوری اسلامی ایران به توافق هسته‌ای منتشر شد که طبق انتظار همانند سیزده بار قبل، بار دیگر آمانو فعالیت‌ها و همکاری‌های سازندۀ ایران را مورد تأیید قرار داد.

برپایۀ سندی که خبرگزاری «رویترز» آن را انتشار داده، ایران هنوز سطح غنی‌سازی و میزان ذخایر اورانیوم غنی‌سازی شده خود را در سطحی که مورد توافق بوده، نگه داشته است. همچنین آژانس در این گزارش تأکید کرده به تمامی مکان‌‌هایی که برای بازرسی و بازدید نیاز بوده، دسترسی داشته است.

در گزارش سیزدهم آژانس نیز که روز دوشنبه (21 آبان 1397) منتشر شده بود و به عبارتی نخستین گزارش پس از اعمال دور دوم تحریم‌های آمریکا به شمار می‌رفت، آمانو تأکید داشت «هیچ سند و مدرکی حاکی از نقض توافق هسته‌ای از سوی ایران مشاهده نشده و جمهوری اسلامی ایران در همۀ زمینه‌‌ها به الزامات مطرح ‌شده در متن توافق پا‌بند بوده است.»

پایبندی کامل ایران به برجام در حالی تداوم یافته که تاکنون طرف مقابل به طور کامل به آن وفادار نمانده است. «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهوری آمریکا پس از سه بار اعلام پایبندی به توافق هسته‌ای، اردیبهشت‌ماه 1397 از آن خارج شد و کاخ سفید دیگر بازیگران بین‌المللی را نیز تهدید به تحریم می‌کند.

در طرف دیگر اتحادیۀ اروپایی قرار دارد که تاکنون بیشتر به حمایت‌های سیاسی از برجام بسنده کرده و سران آلمان، فرانسه و انگلیس تنها گام عملی را پنجشنبه (11 بهمن 1397) با رونمایی از «اینستکس» (ابزار پشتیبان مبادلات تجاری) برداشتند تا با این سازوکار، تحریم‌های ایالات متحده را خنثی کنند.

گفته می‌شود که این سازوکار همچون برنامه‌ای برای دور زدن تحریم‌های ایالات متحده از راه تهاتر عمل می‌کند تا راه را برای مبادلات و همکاری شرکت‌های متوسط و کوچکی که پیوستگی اقتصادی کمتری با آمریکا دارند، بگشاید.

اروپایی‌ها ابتدا مهرماه 1397 در حاشیۀ اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک از «سازوکار ویژۀ مالی (SPV)» خبر دادند، اما مشخص نشد که چرا بعد از ماه‌ها تأخیر و تعلل در پیاده‌سازی آن، سازوکار مذکور جای خود را به اینستکسی داد که آن هم هنوز وارد فاز اجرایی نشده و مقامات اتحادیه آن را منوط به الحاق کامل ایران به «گروه ویژۀ اقدام مالی (FATF)» می‌کنند؛ موضوعی که از نگاه مقامات کشورمان بی‌ارتباط با برجام و اجرای تعهدات طرف اروپایی ارزیابی می‌شود.

از این رو دکتر «علی اکبر صالحی» رئیس سازمان انرژی اتمی بعد از انتشار خبر سازوکار اینستکس، از آن به عنوان «گام نخست» اروپایی‌ها یاد کرد و اظهار امیدواری کرد که تروئیکای اروپا در ماه‌های آینده، گام‌های بیشتری بردارند و به آنچه در برجام وعده داده‌اند، عمل کنند.

ایران در حالی به توافق هسته‌ای پایبند و متعهد باقی مانده که نیم نگاهی نیز به اصل «بازگشت‌پذیری» مندرج در برجام دارد و آن طور که مقامات جمهوری اسلامی تأکید دارند، عملیاتی‌سازی این اصل نامحتمل و دور از ذهن نیست.

دکتر «بهروز کمالوندی» سخنگوی سازمان انرژی هسته‌ای چند روز پیش در جریان مراسم افتتاح ساختمان مرکزی پارک علم و فناوری استان قزوین، اظهار کرد: «هیج نگرانی از بازگشت به قبل از برجام نداریم و اگر نیاز باشد به جایگاهی ده‌ها برابر بهتر از قبل باز می‌گردیم.»

از نگاه تحلیلگران، رجوع به اصل بازگشت‌پذیری و ازسرگیری فعالیت‌های هسته‌ای ایران با توجه به بومی‌سازی این فناوری دشوار به نظر نمی‌رسد، اما پایبندی تهران به برجام خط بطلانی بر ادعاهای یک دهه‌ای دشمنان ایران است که ایران را به تلاش برای تولید و کاربرد سلاح‌های کشتار جمعی متهم می‌کردند.

اما همین پایبندی به تعهد اتمی نیز در ترمیم جایگاه ایران و انزوای دشمنان بی‌تأثیر نبوده است و تقابل اروپا و آمریکا بر سر برجام و خودداری سران اتحادیه از شرکت در اجلاس ضدایرانی ورشو از آن جمله است؛ اجلاسی که آشکارا نشان داد برجام بین آمریکا و متحدان دیرینۀ این کشور خط جدایی کشیده است. افزون بر آن، فرصت چهارماهۀ گروه ویژۀ اقدام مالی برای پیوستن ایران به FATF نیز در همین راستا قابل ارزیابی است، چرا که پیش از برجام کوچکترین اقدامی از سوی ایران با قطعنامۀ شورای امنیت و فشار بین‌المللی بر تهران همراه بود.

منبع تحلیل: ایرنا

فعالیت‌های هسته‌ای ایران و چهاردهمین تأییدیه بین‌المللی

49