واکاوی قدرت و نظام بین الملل در موضوع سعدالحریری | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه عالی دفاع ملی

شما اینجا هستید



محمد علی هژبری عضو هیئت تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل:

رفتار بن سلمان و رهبران سعودی، ناشی از شناخت آن ها از نظام بین الملل است. رهبران سعودی از این موضوع آگاهند که بخاطر آنارشی و بی نظمی حاکم بر نظام بین الملل، در صورتی که چراغ سبز امریکا را داشته باشند، نگرانی از جامعه جهانی نخواهند داشت. رهبران سعودی آگاهند که تنبیه علیه بازیگر خاطی، در صورتی است که واشنگتن آن را خلاف منافع ملی خود تعریف کند.

بعد از سفر دکتر علی اکبر ولایتی مشاور ارشد رهبری به لبنان و دیدار با سعد الحریری نخست وزیر و دیگر مسئولین لبنانی،شاهد تحولات مهمی در لبنان بودیم. روز بعد،سعد حریری سفری غیرمنتظره به ریاض داشت و در آنجا با انتقاد از ایران و حزب الله و با طرح این موضوع که احتمال ترورش وجود دارد،استعفا کرد.

دو هفته از این اتفاق و وضعیت اسارت گونه حریری و خانواده اش میگذرد،اما بنظرم در این موضوع و تحلیل های مرتبط با آن،آنچه که به آن پرداخته نمیشود،مفهوم و کلید واژه هایی بنامِ "قدرت" و "نظام بین الملل" است.

همه تحلیل ها به این اشاره دارد که عربستان قصد آشوب در لبنان را داشته و با توجه به اینکه از افزایش نفوذ ایران در بیروت، نگران است و در تلاش است اسرائیل را وارد بازی سیاسی خود کرده و در تقابل بیشتر با تهران،حزب الله و جبهه مقاومت قرار دهد.ریاض در موضوعات مختلف منطقه ای،و در رقابت با تهران،شکست خورده و چون انسان در حال غرقی،به هر شاخه خشکیده ای چنگ میزند.(الغرِیقُ یتشبَّثُ بکُلّ حَشیش) ضمن تاییدِ تحلیل فوق،به بحث اصلی میپردازم.

واژه ای که بیشترین کاربرد را در علم سیاست و روابط بین الملل دارد،واژه قدرت است.به تعبیر بهتر،همچنان که واحد تحلیل علم اقتصاد،"پول"، و واحد تحلیل علم فیزیک،"نیرو" است. واحد تحلیل رشته علوم سیاسی،"قدرت" است.این کلید واژه، خود را به بهترین نحو و بطور ملموس در روابط بین الملل و روابط بینِ کشورها نشان می دهد.

از نظر مورگنتا؛ "سیاست در میان ملتها‌، مبارزه در راه قدرت است و شناخت درست مبارزه برای قدرت،کلید فهم مسائل سیاسی است." از این رو رئالیست ها معتقدند که همه کشورها به دنبال کسب، افزایش و نمایش قدرت هستند. کشورها به کسب قدرت اکتفا نمی کنند،بلکه برای فرار از خطرات احتمالی و همچنین کسب پرستیژ،ضمن افزایش پیوسته  قدرت، باید آن را نمایش دهند.

"قدرت یعنی توانایی تحمیل اراده، به رغم مقاومت دیگران"، شاید تعریفی باشد که مورد توافق تمام نظریه پردازان است. اگر این تعریف ساده از قدرت را بپذیریم،باید اذعان کنیم که عربستان، دارای قدرت است و توانایی اعمال اراده بر نخست وزیر لبنان را داشته است.

حتی اگر سخنان حریری در ریاض را نامشروع و منبعث از شرایط ویژه اسارت، تلقی کنیم، سفرش به ریاض را نمیتوان بدون اعمال اراده ریاض‌،تحلیل کرد.از طرفی اقدام بن سلمان در دخالت در امور داخلی لبنان را در راستای افزایش و نمایش قدرت منطقه ای کشورش، باید ارزیابی کرد. دوهفته از این موضوع می گذرد، اما بیروت کمترین کار ممکن را نتوانسته است انجام دهد و به"گفتار درمانی"،اکتفا کرده است.و این نشانگر تفاوت در قدرت نسبی کشورها و آگاهی سعودی ها از ضعف لبنان و اعتماد به قدرت خودشان است.

رفتار بن سلمان و رهبران سعودی، ناشی از شناخت آن ها از نظام بین الملل است. رهبران سعودی از این موضوع آگاهند که بخاطر آنارشی و بی نظمی حاکم بر نظام بین الملل، در صورتی که چراغ سبز امریکا را داشته باشند، نگرانی از جامعه جهانی نخواهند داشت. رهبران سعودی آگاهند که تنبیه علیه بازیگر خاطی، در صورتی است که واشنگتن آن را خلاف منافع ملی خود تعریف کند.در این میان سازمان های بین المللی مانند سازمان ملل،سازمان حقوق بشر و ده ها سازمان جهانی،رفتار نامشروع کشورها را در صورتی خلاف موازین جهانشمول میدانند که کاخ سفید آن را خطر و خلاف تلقی کند.

باید به این نکته توجه کنیم که هر کشوری در رابطه با کشورهای دیگر، خط مشی های خود را با توجه به دو عامل" منافع ملی" و "ماهیت نظام بین الملل" قوام می دهد. نظام بین المللی شرایط بیرونی را فراهم می کند که در بطن آن، تعریف منافع ملی، عینیت می یابد. بازیگران در عینِ اینکه می توانند هزینه های عملکرد سیستم را افزایش دهند،با پذیرش ارزشها وهنجارهای سیستم، تداوم ارزش های پان را تسهیل میکنند.سیستم و نظام بین الملل هم از ظرفیت تعیین توفیق و عدم توفیق بازیگران در کسب منافع ملی برخوردار است.

رهبران سعودی با پذیرش هنجارها و ارزشهای حاکم بر سیستم بین الملل،ضمن تسهیل استمرار و تداوم ارزشهای آن(به تعبیر بهتر ارزشهای امریکا)،از ظرفیت آن برای توفیق در کسب منافع ملی و فرار از تنبیه های احتمالی،استفاده میکنند.رهبران سعودی آگاهند که کشورهای برتر و قدرتمند نظام بین الملل،قواعد تعامل بین بازیگران و بالتبع هزینه های رفتاری ان ها را در سطح جهان تعیین میکنند.

لذا برای کاهش هزینه های تحقق اهداف،افزایش تاثیرگذاری بر محیط اطراف و کاهش پیامدهای نقض اصول و قواعد بین المللی، نزدیکی به آنان(خاصه امریکا)،صورت میگیرد.از این رو دخالت آنان در امور داخلی لبنان،حمله گسترده به یمن، نقض گسترده حقوق بشر در یمن و بحرین،تحریم همه جانبه قطر، حمایت مادی و معنوی از گروه های تروریستی و تکفیری و جنگ و آشوب در کشورهای منطقه‌،پیامدهای خطرناکی را متوجه آن ها نمی کند.

ساکنان کاخ العوجا در ریاض، آگاهند که قدرت اقتصادی، هزینه های بین المللی دست یابی به منافع ملی را کاهش میدهد.چرا که این امکان را نصیب کشور می سازد که با برطرف کردنِ نیازمندی های دیگر بازیگران،همکاری آنان را جلب کرده و در بدترین حالت،میتوانند مخالفت آنان را با توجه به نیازهای خود، جهت دهند.بی شک واشنگتن حاضر نیست‌،" گاوهای شیرده" را به این زودی از دست دهد،از این رو، چشمهایش را حتی بر اقدامات نامشروع سعودیها می بندد.

از این روست که دیپلمات سعودی در حالی ایران را به نقض حقوق بشر متهم میکند و برای کسب رای مثبت به قطعنامه های ضد ایرانی(در کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل) تلاش کرده و سخنرانی میکند، که شبانه روز شهر و روستاهای یمن را بمباران میکند!

۸۳ کشور در حالی به قطعنامه نقض حقوق بشر در ایران، رای مثبت میدهند،که نظاره گر قتل عام کودکان و زنان بیگناه و بدترین وضعیت حقوق بشری در یمن هستند.حتی با فرضِ نقض حقوق بشر در ایران و وجود زندانیان سیاسی، آیا بررسی حقوق زندانیان سیاسی بر بررسی جنایات جنگی،اولویت و فوریت دارد؟رهبران سعودی فهمیده اند، شورای امنیتی که چشمهایش را بر جنایات جنگی یمن می بندد، نگرانِ نقض حقوق شخصی حریری، نقض"قواعد دیپلماتیک" رهبران و شخصیتهای سیاسی و نقض قاعده "منع مداخله در امور داخلی کشورها "هم نخواهد بود.

رهبران سعودی آگاهند، آنچه که بر نظام بین المللی،حاکم است، سیاست بین الملل است، نه حقوق بین الملل و حقوق بین الملل و سازمانهای بین المللی هم ابزاری در دست قدرتهای بزرگ است.اخلاقیات در صحنه روابط بین الملل، هیچ گاه ملاک رفتار ملل نبوده است، بلکه منطق دولتها، حکایت از تلاش برای دست یابی به امنیت، بقا و منافع ملی( به هر قیمتی) دارد.رهبران سعودی بر این موضوع آگاهند که اگر امریکا مخالفتی نداشته باشد، صدای بلند کشورهای دیگر هم، شنیده نخواهد شد.

واکاوی قدرت و نظام بین الملل در موضوع سعدالحریری

49