پاسخ درخور به برجام‌شکنان | پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

شما اینجا هستید

پاسخ درخور به برجام‌شکنان

 

پس از یک سال خویشتن­داری تهران در قبال بدعهدی‌های برجامیِ طرف مقابل، اینک شورای‌ عالی امنیت ملی با توقف برخی اقدامات مندرج در توافق مذکور، به آن نقض عهدها پاسخ داده؛ موضع‌گیری قاطعی که انتظار می‌رود تلنگری بر اعضای باقی‌مانده در توافق هسته‌ای باشد.

روز چهارشنبه (18 اردیبهشت 1398) مصادف بود با خروج آمریکا از توافق هسته‌ای که سال گذشته به وقوع پیوست. اقدامی مغایر با عرف و هنجارهای بین‌المللی که در نهایت با پاسخ و واکنش جدی و عملی ایران همراه شد و شورای‌ عالی امنیت ملی در راستای صیانت از امنیت و منافع ملی مردم ایران و در اعمال حقوق جمهوری اسلامی دستور توقف برخی اقدامات ایران در توافق برجام را صادر کرد.

این نخستین گام عملی ایران برای پاسخگویی به برجام‌گریزان و برجام‌شکنان است که به دنبال خروج آمریکا از توافق هسته‌ای و ازسرگیری تحریم‌های ثانویه، تهران را در تنگنا قرار دادند. آمریکا حتی در فضای پساخروج نیز با بهره‌گیری از سکوت دیگر اعضای توافق، از تمدید معافیت انتقال آب سنگین مازاد به عمان و مبادلۀ اورانیوم غنی‌شده با کیک زرد خودداری کرد.

از این رو شورای عالی امنیت ملی نیز در اقدامی متقابل از توقف اجرای بندهایی 26 و 36 خبر داد که به ایران اجازه می‌دهد که ذخیره‌سازی و نگهداری آب سنگین و اورانیوم را فراتر از محدودیت‌های مندرج در برجام انجام دهد. بندهای مذکور تأکید می‌کنند که در صورت عدم پایبندی طرف مقابل به تعهدات، ایران حق دارد اجرای تعهدات خود را به شکل کلی یا جزئی متوقف کند.

این موضوع آشکارا در متن بیانیۀ شورای عالی امنیت ملی کشورمان بیان شده و در آن آمده است که: «جمهوری اسلامی ایران در مرحلۀ فعلی دیگر خود را متعهد به رعایت محدویت‌های مربوط به نگهداری ذخایر اورانیوم غنی‌شده و ذخایر آب سنگین نمی‌داند.»

افزون بر توقف برخی تعهدات، شورای عالی امنیت ملی به کشورهای باقی‌مانده در برجام 60 روز فرصت داد تا تعهدات خود به‌ویژه در حوزه‌های بانکی و نفتی را عملیاتی نمایند. چنانچه در این مهلت کشورهای مزبور قادر نباشند مطالبات ایران را تأمین کنند، در مرحلۀ بعدی جمهوری اسلامی ایران رعایت محدودیت‌های مربوط به سطح غنی‌سازی اورانیوم و اقدامات مربوط به مدرن‌سازی رآکتور آب سنگین اراک را نیز متوقف خواهد کرد.

البته تصمیم ایران به توقف برخی تعهدات برجامی پس از اولتیماتوم به اعضای باقی‌مانده در برجام اتخاذ و وارد مرحلۀ اجرا شد. یکی از اقدامات ایران دعوت از سفیران پنج کشور انگلیس، فرانسه، آلمان، روسیه و چین به وزارت امور خارجه و تشکیل جلسه در این خصوص بود. اقدام دیگر ایران، ارسال نامه‌ای از جانب حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حسن روحانی، رئیس‌جمهوری به سران کشورهای مذکور بود که در آن، تعلل طرف‌های مقابل در انجام تعهدات خود را دلیل کاهش تعهدات ایران دانسته بود.

کارشناسان بر این باورند که چنین اقدامی از سوی تهران حتی می‌توانست زودتر از زمان کنونی انجام گیرد تا شاهد افزایش فشارهای حداکثری آمریکا در حوزه‌های مختلف بر ایران نباشیم. در این حالت، فرصت‌های بازیگری آمریکا محدود و زمان برای جبران پیامدهای کارشکنی‌های کاخ سفید افزایش می‌یافت.

از دی ماه 1394 که توافق هسته‌ای وارد فاز اجرایی شد تاکنون «یوکیا آمانو» مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دست‌کم 14 گزارش فصلی در ارتباط با فعالیت‌های هسته‌ای ایران انتشار داده که در همۀ آن‌ها پایبندی تهران به برجام و همکاری سازندۀ ایران با این نهاد راستی‌آزما به چشم می‌خورد؛ گزارش‌هایی که طرف مقابل را نتوانست ملزم به اجرای تعهدات خود کند.

البته کاسته شدن از میزان تعهدات ایران به منزلۀ خروج این کشور از توافق هسته‌ای نیست؛ بلکه می‌تواند تلنگری به اعضای باقی‌مانده در برجام شود که در سال گذشته و در فضای پساخروج آمریکا سکوت اختیار کرده‌اند.

همین سکوت اروپا در برجام‌شکنی ترامپ و همچنین همراهی رهبران بروکسل با کاخ سفید در مسائل موشکی و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران صدای اعتراض مخالفان برجام را در داخل بلند کرده تا از آن‌ها به عنوان پلیس خوب و بد یاد کنند که اهدافی مشترک دارند.

در کنار قصور اعضاء باقی‌مانده در برجام، نوک اتهامات به سمت سازمان ملل و شورای امنیت این سازمان نشانه رفته که از کوچکترین اقدام برای مقابله با زیاده‌خواهی‌های دولت جدید آمریکا عاجز مانده‌اند؛ واقعیتی که در بیانیۀ شورای عالی امنیت ملی نیز به چشم می‌خورد.

شورای عالی امنیت ملی در بخشی از بیانیۀ خود تأکید کرده است: «اکنون یک سال از خروج غیرقانونی ایالات متحده آمریکا از توافق برجام و نقض مصوبات شورای امنیت سازمان ملل متحد توسط آمریکا می‌گذرد و آن کشور با قلدری تمام و برخلاف تمامی اصول شناخته شده بین‌المللی تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی خود را مجدداً اعمال کرده است. این زورگویی آشکار آمریکا متأسفانه با هیچ اقدام درخور و متناسب از سوی شورای امنیت و یا اعضای باقی‌مانده در برجام مواجه نشده است.»

در مجموع خویشتنداری و صبر استراتژیک ایران باعث نمی‌شود که تهران با وجود تعهدگریزی‌های طرف مقابل از منافع ملی چشم بپوشد. اینک با تعیین مهلت شش ماهه، توپ در زمین چین و روسیه و همچنین تروئیکای اروپا قرار گرفته تا وظایف برجامی خود را مرور کنند، پیش از آن که شاهد از بین رفتن توافق هسته‌ای باشند؛ دستاوردی که برای دستیابی به آن بیش از یک دهه مذاکره و تلاش کرده‌اند.

منبع تحلیل: ایرنا

پاسخ درخور به برجام‌شکنان

49